Proje danışmanlığını Yusuf Tuvi’nin üstlendiği, İzmir Fotoğraf Sanatı Derneği (İfod) ve Simurgphotos üyesi Birol Üzmez’in objektifine yansıyan, gerçek yoksulluk hikayelerini anlatan Kortejo-Aile Evleri konulu fotoğraf sergisi Schneidertempel Sanat Merkezi desteği ile 8 Nisan 2010 günü İstanbul da açılacak.
2 Mayıs 2010 tarihine kadar gezilebilecek sergide 60 adet renkli fotoğraf yer alıyor.
Yoksul Musevilerin aile evleri, şimdi yoksul Türklerin evleri
İzmir’e özel bir yaşam biçimi Musevi aile evleri (kortejo), 500 yıldan sonra artık yoksul İzmirli ailelerin, kimsesizlerin sığınağı oldu. İspanya’dan göç eden Yahudilerin birbirine omuz vererek yeni hayatlarına uyum için bir arada yaşadıkları kortejolar, şimdilerde hayata tutunmak için yaşadıkları dört duvardan güç alan yoksul ailelerin, kimsesizlerin, yalnızların ve kaybolmuşların yeni mekanı. Birçoğunun benzer hikayelerle, kelimenin tam anlamıyla hayatın sillesini yiyen, genç, yaşlı, kadın erkek, çocuk aynı avlunun içinde, aynı kaderi paylaşarak hayata tutunmaya çalışıyor. Kaderleri gibi kullandıkları mekanlarda ortak olan bu insanların hayatları, aslında yarın neler yaşayabileceğimizin göstergesi.
Zamanın bir yerinde içinde yaşayan yoksul Musevilerle anlam kazanmış Aile Evleri’nin son örnekleri, bugün kaderine terk edilmiş halde bizlere artık başka öyküler anlatıyorlar.
500 yıllık bir tarihe tanıklık eden, Musevi aile evleri (Yahudihane) İzmir’e özel bir kültürel miras. Bugüne kadar her nedense göz ardı edilen, hakkında çokta fazla şey bilmediğimiz bu önemli mekanlar İFOD ve Simurgphotos üyesi Birol Üzmez’in objektifinde hayat buldu.
Boyoz ve sübye kokulu Son avlularımız
Ortak bir avlu ve sokak içinde,emniyet ve kontrol için tek girişi olan, tuvaletler, banyo, mutfak, yıkanma yeri gibi paylaşılan ortak mekanlar, fakir veya çok fakirlerin barındırılması ve en önemlisi beraber yaşamayı mümkün kılan konuşulan dil (Judeo Espanyol- Ladino), müşterek dini inanç ve gelenekler… İşte bunlar Musevi aile evlerinin ortak özelliği.
1948 yılında bu mekanları tamamen terk eden Musevilerin geride bıraktığı binalar ise bugün fakir Türkler tarafından kullanılıyor.
Çok az İzmirlinin bildiği bu mekanlar hakkında yazılmış kapsamlı bir yazı, sayıları, bugünkü sahipleri ile ilgili bilgilere ulaşmak mümkün değil. Üzmez’in fotoğrafları ile yeniden İzmir’in gündemine girmesiyle birlikte bu kültürel mirasın ilgi çekeceği ise şüphesiz.
KORTEJOLARIN BÜGÜNKÜ TARİHİ
İzmir’ deki kortejoların Musevilerin İzmir’ e gelmeleriyle birlikte başladığı düşünülmektedir. Bu demektir ki 500 yıldır bu kortejolar mevcuttur. Bazı kortejolarda yaşayanlar ile yapılan söyleşilere göre 1940 da bile Museviler tarafından kullanılmaktaydı. Ne var ki 19. yüzyılda Musevilerin önemli bir bölümü daha iyi bir yaşam standardına ulaşıp daha iyi evlere taşındıklarından kortejoların sayıları gitgide azalmıştır.
İlk kortejolar düşük gelirli Sefarad Yahudileri için sığınma yeri idi. Aynı lisanı konuşup, aynı gelenek ve aynı tip yemek usullerini paylaşırdı.
Kortejolar,İzmirliler’in tanımıyla Yahuthane’ler aynı zamanda değişik uyruklu insanların için de güvenlikli evlerdi. Bazı yaşlı Musevilerin ifadelerine göre 1950’ lerde kortejolar boşalmıştı. Bu durumun izahı Türkiyedeki fakir Yahudilerin daha iyi bir yaşam için 1948’ de İsrail e göç etmeleri ile mümkündür.
Artık Türkiye’ de böyle bir yerde yaşamak isteyenler kalmamıştır. 1950 den başlamak üzere özellikle 1970’ lerde Türkiye de göç devamlı artmıştır. Bu nedenle İzmir’deki kortejolara çok fakir Türk göçmenler yerleşmiştir. Odalar çok düşük fiyata kiralanmakta ve oraya yerleşenler kötü koşullarda yaşamaktadırlar. Bu aynı zamanda şu anlama gelmektedir ki kortejoların muhafazası ve korunması artık mümkün olmamaktadır. Bazı kortejolar eski yaşam tarzları hakkında yetersiz olmakla beraber ip uçları vermektedir. Ve bu konuda bilgi alınabilecek insanların çoğu İsrail’ e göç etmiştir.
Sergi Açılışı: 08 Nisan 2010 Perşembe
Açılış/kokteyl: 18.00-20.00
Birol Üzmez
Uzun yıllar yaşadığı Zonguldak’ta maden işçilerinin yaşamlarını fotoğrafa yansıtan Birol Üzmez, 20 Ağustos 1960 tarihinde Akçakoca’da doğdu. Baba mesleği olan fotoğrafla sanatsal anlamda 1984 yılında ilgilenmeye başlayan Üzmez, 1986 yılında İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği’ne (İFSAK) üye oldu.
1985 Yılında Fahri Bozbaş, Ertuğrul Ünal ile Birlikte Zonguldağın ilk fotoğrafçılarından Nazım Baysal’ın arşivinden derlenen “ Bir Zamanlar Zonguldak” sergisini düzenledi.
1986 yılında Uğur Kasırga ile birlikte açtıkları “Pencere” isimli fotoğraf sergisinin ardından Ayhan Ülkü ile “Yalnızlık ”, İbrahim Akyürek ile “Madencinin Yaşamı” ortak sergilerini açtı.
1987-1988 Yıllarında TUSAK Yönetim Kurulu Üyeliği yaptı. 1989 Yılında Zonguldak Fotoğraf Grubunu altı arkadaşı ile kurarak, Zonguldak’ta Fotoğraf sanatının gelişmesine yönelik çalışmalarını sürdürdü. ZFG ile Zonguldak Fotoğraf Günlerini dört kez düzenledi. Mimar Süreyya Aytaç’ın arşivindeki fotoğrafların gün yüzüne çıkmasını sağladı.
1990-1993 yılları arasında serbest fotoğrafçı olarak Cumhuriyet Gazetesi’nin muhabirliğini üstlendi.1990 grevini ve 1992 Kozlu grizu facialarını belgeledi.
İbrahim Akyürek, Şirin Küçüktabak, Sevil Üzrek, Faruk Akbaş ve Celal Deniz’in de aralarında bulunduğu "Belgesel Fotoğraf Grubu" oluşumunun içinde yer aldı.
Ulusal ve Uluslararası yarışmalarda fotoğrafları ödüllendirilen Üzmez, “Üç Yaşamın Bir Günü”, “Denemeler Yanılmalar”, “Zonguldak’ın Öteki Yüzü”, “Uzun Sessizlikler, Kısa Patlamalar” ,"Sandallar","Zeytin Ağacının İzinde" , Mortakya” Roman Kahramanları” isimli saydam gösterilerini gerçekleştirdi. Karma sergilere, saydam gösterilerine katıldı.
1993 yılında İzmir’e yerleşen Üzmez, Tariş Genel Müdürlüğü Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü'nde çalışmaya başladı. Tariş Fotoğraf Grubunun kurucuları arasında yer aldı. 1994 yılında Enver Akmaner ile Amerikan Kültür Derneği’nde İzmir’deki ilk sergisini açan Üzmez o tarihten bu yana birçok karma sergide İzmir’li sanatseverlerle buluştu. 1995 Yılında Tufan Dinarlı ile birlikte “İzmir Fotoğraf Haftası” nı gerçekleştirdi.
Mayıs 2002- Mart 2008 yılları arasındaTariş Zeytinyağı Birliği Basın müşavirliği'nde fotoğraf editörü olarak görev yapan Üzmez'in Tariş Zeytinyağı Birliğinin ürün tasarımlarında sanatsal yaklaşımı öne çıkarmasıyla birlikte fotoğrafları çalıştığı kurumun afiş, dergi, etiket, kataloğ, insört, reklam, plazma tv, web sitesi çalışmalarında kullanıldı. Üzmez'in Maden İşçileri, Zeytine Yolculuk, Ege Mahallesi, Müzisyen Çingeneler, Deve Güreşleri isimli belgesel fotoğraf çalışmaları da bulunuyor.
Simurg Photos ve İfod üyesi olarak fotoğraf çalışmalarını serbest fotoğrafçı olarak sürdürmektedir.
ALDIĞI ÖDÜLLER
2009 Akhisar Belediyesi 3.Ulusal Fotoğraf Yarışması Mansiyon
2009 Soyer Senin Gözünden İzmir 2. ödülü
2008 National Geographic Dergisi Uluslararası Yarışma Birincilik Ödülü
2008 Konak Belediyesi Kemeraltı yarışması mansiyon
2008 Maktek Juri Özel Ödülü
2008 Trabzon Belediyesi Mansiyon
2008 Modern Kentin Kaosu Mansiyon
2008 Şalom Gazetesi Barış konulu yarışma Juri Özel Ödülü
2008 İzmir Mimarlar Odası 2. Ödülü
2008 Karşıyaka Belediyesi 1: Ödülü
2008 Aydın Belediyesi Mansiyon
2007 Buca Belediyesi Şehir ve İnsan Yarışması Mansiyon
2007 Trabzon Belediyesi Fotoğraf Yarışması Mansiyon
2007 Aydın Belediyesi 2. Fotoğraf Yarışması 2. Ödülü.
2007 Modern Kentin Kaosu Mansiyon
2007 Şalom Gazetesi Barış konulu yarışma Juri özel ödülü
2007 National Geographic Dergisi Uluslararası Yarışma Foto Öykü dalı 3. Ödülü
1986 İSÜF 4. Ulusal Fotoğraf Yarışması Renkli Baskı 3. lük Ödülü
1988 İVA 2 Fotoğraf Yarışması Mansiyon
1989 BAYER Aspirin “Çevre ve Sağlık” Saydam Dalı Birincilik Ödülü
1989 TMMOB Maden Mühendisleri Odası “Türkiye’de Madencilik”
Siyah Beyaz Baskı Mansiyon ve AFSAD Ödülü
1989 TCDD 1. Fotoğraf Yarışması Saydam Dalı Mansiyon
1991 Otomobil İş Sendikası 1. Ulusal Fotoğraf Yarışması Başarı Ödülü
1992 EURO Color Ayın Fotoğrafı Ödülü
1992 MTA- Jeoloji Mühendisleri Odası 1. Uluslararası FIAP Saydam Yarışması Bronz Madalya
1993 AFAD Seyhan Belediyesi FIAP Uluslararası Fotoğraf Yarışması Saydam Dalı Mansiyon
1997 TCDD 2.Ulusal Demiryolu Kongresi, Saydam Dalı Mansiyon
1997 TÜBİTAK “Yaşayan Bilim ve Teknik 3 ”Siyah Konulu Fotoğraf Yarışması” Saydam Dalı Birincilik Ödülü
1999 TÜBİTAK “ Yaşayan Bilim ve Teknik 4” İzler Konulu Fotoğraf Yarışması Başarı Ödülü
2006 Aydın Belediyesi Fotoğraf Yarışması Mansiyon Ödülü.
2006 Türk Eczacılar Birliği Fotoğraf yarışması Başarı Ödülü
2006 Antalya İnşaat Mühendisleri Odası Fotoğraf Yarışması Birincilik Ödülü
